(محمد مهدی مرادی حقیقی)

در رابطه با هنر مفهومی می توان گفت که این گونه هنری مثل خیلی از سبکها  ونحله های دیگر هنری ، هنری وارداتی است..conceptual art آنچه در هنر مفهومی غایت نهایی هنرمندان قلمداد می شود استفاده از ابزار نه به عنوان جسمانیت وشکل ظاهری آن بلکه برای بیان مفهومی خاص است.برای مثال قرار دادن یک صندلی در معرض دید مخاطبان ودر کنار آن یک تعریف واژگانی در فرهنگ لغت.

البته نگاه هنرمندان دیگرنسبت به این هنر چندان خوشبینانه نیست زیرا زمانی که سخن از مفهوم ومعنی است یک اثر به اندازه تمامی مفاهیمی که در عالم موجود است ممکن است قابل درک باشد وبه یک نسبی  گرایی افراطی می انجامد.به همین دلیل آن را هنر گول زنک نیز می نامند.اکنون هنرمندان ایرانی چگونه میتوانند این مقوله وارداتی را به تعبیری ایرانیزه نموده وبر اساس آئینها وسنن خود آن را تطبیق دهند؟
در نمایشگاه هنرهای مفهومی که تصاویری از آن را خواهیم دید با در آمیختن این هنر و مفهومی چون عاشورا می توان نگاهی ویژه وخلاقانه تر نسبت به هنر مفهومی ایجاد کرد و دست کم می توان خوشبین بود که تکلیف هنرمندان با مخاطبانشان ومخاطبان با آثار روشن است زیرا این آثار در یک مفهوم کلی همسو هستندودر واقع تمایز وتفاوت ویژه ای با رویکرد هنرمندان مفهومی در غرب دارند  یعنی این آثار به نوعی مکمل یکدیگرند واز تجمع آنها در کنار یکدیگر میتوان به یک مفهوم واحد دست یافت.در صورتی که در غرب ونمایشگاه هایی از این دست یک اثر از استقلال مفهومی وایده ای برخوردار است وبه تنهایی بیانگر یک مفهوم منحصربه فرد است.
در نهایت به نظر میرسد این هنرمندان توانسته اند این هنررا پلورالیزه نموده واز آن به نفع یک هنر گروهی که با سنن وآئینهای ایرانی قرابت ویژه ای دارد بهره ببرند.
در مورد آنچه که توسط کارگاه تئاتر رویداد در این ارائه شد باید گفت نه یک نمایش بود،نه یک هنر مفهومی ونه یک تئاتر، در واقع نام آن را نمایشواره میگذاریم که تا حد زیادی به متدی که نحت عنوانperformance art  مطرح است نزدیک است که یک هنر ترکیبی است از این بابت که تمامی هنرها را به خدمت میگیرد واز آنجا که از نامش پیداست (هنراجرایی) بهره فراوانی از هنر تئاتر وویژگیهای آن است
در واقع آنچه رخ میدهد ارتباطی بی واسطه با مخاطبان است یعنی علی رغم شیوه سنتی اجرا در سالن تئاتر بتوانیم تماشاگران را ببینیم و تمامی حواس آنها را نه فقط شنوایی وبینایی در درک یک اثر نمایشی سهیم کنیم .حواسی چون لامسه، بویایی ودر صورت لزوم چشایی ومهمتر از همه حس ششم او.
کارگاه تئاتر رویداد آنچه را که در میان اهالی تئاتر به تمرین قبل از اجرا که بر پایه تکرار مرسوم است نمی پذیرد و تدارک برای اجرا را جایگزین آن میکند. در واقع ما درطول تمرین ابتدا پیرامون آنچه قرار است رخ دهد وضرورت آن بحث میکنیم وتمامی اعضا را به یک درجه درک از موضوع سوق میدهیم وسپس به مرحله عمل میرسیم.
در این مرحله عملا با متدهای خاص به همسو کردن ذهنها میپردازیم و یک زنجیره ذهنی وفکری شکل میدهیم وپس از مشخص کردن چهارچوبها با ذهنهایی که یکدیگر راجستجو میکنند و مثل یک شبکه منظم با هم همواره در ارتباطند،در پی فضای خالی مناسب که امکان تبادل اترژی بین بازیگران ومخاطبان به بهترین شکل مهیا باشد آغاز میکنیم.در واقع با این کار احساسات ناب وبکر تماشاگرانمان را در میابیم ونخستین رویدادها را که به نظر بنده مهمترین وهنرمندانه ترین حالت است در لحظه وبه صورت فی البداهه در اختیار تماشاگران قرار میدهیم تا آنچه حاصل میشود ارتباطی بی واسطه با آنها ودرگیری عاطفی هر چه شدیدتر با اجرا باشد
دیالوگهای محدود وموجز در این اجرا ممکن است کمی اثر را ثقیل جلوه دهد و درک تماشاگران را دچار تاخیرکند اما استفاده از دیالوگهایی که تماشاگر حس نوستارلوژیک خاصی نسبت به آنها دارد موجب میشود تا رابطه قابل قبولی بین عواطفش وتصاویری که بازیگران ارائه میدهند
برقرار کند،به نوعی میتوان گفت روابط حاکم بر اجرا روابطی دیالکتیکی است.
مثلا شنیدن جمله “کجاست یاری کننده ای که یاریم کند” ودیدن تصویری از حرابن یزید ریاحی در بند قیدهای اجتماع خود که از ابتدا در آن زیسته وتوان تفکر را از او گرفته است در نهایت به سنتزی می انجامد که به دنبال آنیم در واقع او با بازیگران همذات پنداری نموده و در نهایت به چیزی می انجامد که ارسطو آن را کاتارسیز یا تزکیه نفس مینامید. ایجاز وارتباط هرچند کوتاه با مشارکت خود انگیخته مخاطبان (اعم از عملی ویا ذهنی ودر هر دو صورت پویا) را به روده درازی بیجا واستفاده از کلام نامتناسب که گاهی منجر به صرف بیهوده انرژی مخاطب میشود ترجیح میدهیم.
برای مثال زمانی که صحبت از تشنگی است کودکی را در آغوش مخاطبان قرار میدهیم واز آنها میخواهیم که او را سیراب کنند وبا کودک تنهایش میگذاریم .ویا زمانی که سخن از فرات است آب را در میان تماشاگران تقسیم میکنیم وسقا را با مشکی خالی از آب در مقابل انان قرار میدهیم تا خود تصمیم بگبرند که آیا آب را به او بدهند ؟)
در ذهن تمامی ایرانیان از هر مذهب و آئینی که باشند مفهوم عاشورا به عنوان یک سنت وآئین نهادینه شده است. (تبدیل مراسم سووشون به مراسم عزاداری امام حسین (ع) و یا مراسم نقالی به پرده خوانی عاشورا).ارتباط هنر مفهومی ومحرم با چیزی به نام آئین قابل بررسی است در واقع آئین به هنر مفهومی یک روح جمعی میبخشد واین چیزی است که در هنر شرقی بسیار دیده میشود ،هنری که از آئینهای کهن سرچشمه میگیرد. در اجرای چنین نمایشواره ای مخاطبان گویی در یک آئین جمعی ودر عین حال فردی(شهود شخصی) شرکت میکنند.
رسیدن به این شیوه اجرائی وام دار هنر ستودنی به نام تعزیه است چرا که مسیر را برای ما مسطح کرده ومخاطبان را آماده دریافت وادراک سمبلها ونمادها نموده است. مخاطبانی که از دیدن یک ظرف کوچک آب رود فرات را دز ذهن تداعی میکنند و از دیدن رنگ سبز انبیا ورنگ قرمز اشقیا را استنباط میکنند مخاطبانی هوشیار و مستعد برای دیدن ودریافتن هستند.